1.De oorsprong van de mythe van de fanny
De uitdrukking fanny zijn zou teruggaan tot het midden van de 19e eeuw, in het Zuidoosten van Frankrijk. Meerdere versies bestaan naast elkaar : de meest verspreide vertelt dat een jong meisje genaamd Fanny, in Lyon of Marseille, de verliezers van een beschamende score zou hebben getroost door hen een kus op de wang te geven — die geleidelijk naar een ander lichaamsdeel zou zijn verplaatst, voordat het veranderde in een symbolisch ritueel.
In de jaren 1880 verschijnen de eerste schilderijen van de Fanny in de cafés en bouvettes van de Midi : een op hout geschilderde vrouwenbillen, prominent opgehangen om de verliezers aan hun lot te herinneren. In de 20e eeuw breidde de traditie zich uit naar alle boulodromes van Frankrijk, werd het een gezellige instelling, zonder ooit het domein van de folklore te verlaten.
2.Wat het FFPJP-reglement zegt (en niet zegt)
Eerste feitelijke vaststelling : het officiële FFPJP-CMSB-reglement vermeldt nergens de fanny. Geen enkel artikel, geen bijlage, geen federale opmerking verplicht een team dat 13-0 verliest om iets te kussen. Het is noch een spelregel, noch een sanctie, noch een contractuele verplichting.
De FFPJP, in overeenstemming met zijn sportieve missie, codeert enkel de technische en disciplinaire regels van het spel : regels van de cirkel, van het butje, van de boules, van de telling, van de tijd, van de sportieve sancties. De traditie van de fanny behoort tot een gewoonterecht van de club — dat wil zeggen dat ze bestaat omdat de spelers haar in stand houden, niet omdat ze ergens opgeschreven is.
Het officiële FFPJP-CMSB-reglement telt bijna 40 artikels die het hele pétanquespel codificeren. Geen enkel vermeldt de fanny. Het is een opmerkelijke bijzonderheid : weinig sporten hebben een traditie zo levendig behouden terwijl ze volledig buiten het reglementaire veld bleven.
3.Waarom de fanny een clubtraditie is gebleven
De traditie van de fanny overleeft om een eenvoudige reden : ze vervult een sociale functie die het reglement alleen niet kan vervullen. Ze maakt de nederlaag minder dramatisch, verandert de vernedering in een gedeeld ritueel, en smeedt de groep samen rond een komisch moment. Geen enkele scheidsrechter bestraft de verliezer : het is de verliezer zelf die het collectieve spel aanvaardt.
De fanny in het reglement codificeren zou waarschijnlijk een slecht idee zijn. Het zou er een verplichtingvan maken, terwijl haar kracht juist in haar vrijwilligekarakter schuilt. Een opgelegde traditie verliest haar charme en wordt een karwei.
4.Overzichtstabel : traditie versus reglement
Hier is een duidelijke vergelijking tussen wat tot de pure traditie behoort en wat tot het officiële reglement :
| Element | Clubtraditie | FFPJP-reglement |
|---|---|---|
| Score 13-0 = fanny | Ja | Niet vermeld |
| Verplichting om de fanny te kussen | Ja (folklore) | Geen verplichting |
| Sanctie bij weigering | Vriendelijk gespot | Geen |
| Rondje van de verliezers | Ja (variant) | Niet gecodificeerd |
| Score 13 = officiële overwinning | Ja | Ja (artikel 21) |
| Inschrijving op het bord | Als de club het vereist | Niet vereist |
5.De fanny in een officiële wedstrijd : wat gebeurt er echt ?
In een officiële FFPJP-wedstrijd wordt de score 13-0 normaal geregistreerd op het wedstrijdformulier. De fanny-status heeft geen invloed op de klasseringen, noch op de federale punten, noch op de kwalificatie voor de volgende ronde. Het is wiskundig identiek aan een 13-1, 13-5 of 13-12 — alleen de overwinning telt.
Het symbolische ritueel vindt plaats, als het plaatsvindt, na het einde van de partij, in de marge van de wedstrijd. Geen enkele scheidsrechter hoeft in te grijpen. Als een fanny beschikt over een symbolische trofee in het boulodrome (schilderij, beeldje), is ze vrij om deze al dan niet te tonen — zonder enige officiële waarde.
6.Kan men weigeren de fanny te kussen ?
Ja, volledig. Geen regel, geen sanctie, geen verplichting. Het ritueel weigeren brengt geen sportief of disciplinair risico met zich mee. De enige consequentie zal sociaal zijn : spelers die gewend zijn aan het ritueel kunnen u vriendelijk plagen, de club kan uw naam op een bord van de fannys die gevlucht zijn schrijven. Niets meer.
Steeds meer clubs moderniseren of geven de traditie op om de gevoeligheid van alle spelers te respecteren. Sommigen vervangen haar door andere gebaren (een kus op het beeldje van Saint-Boules, een betaalde ronde, een burlesk gebaar). Het reglement legt niets op — iedereen doet het naar de gebruiken van de plaats.
7.Regionale varianten van het ritueel
De fanny neemt verschillende vormen aan naargelang de regio's :
- Provence en Côte d'Azur : klassiek schilderij op hout, symbolische kus, soms een aangeboden ronde.
- Zuidwesten : traditie van de pitchoune fanny, humoristischer, soms met verkleedpartij.
- Auvergne-Rhône-Alpes : keramisch beeldje, discreter gebaar, systematische ronde.
- Bretagne en Noord : vaak vereenvoudigde versie, eenvoudig humoristisch pand zonder schilderij.
- Nationale en internationale wedstrijden : traditie vaak opgegeven uit zorg om culturele neutraliteit.
De fanny, dat is folklore, geen reglement. Als u een fanny oploopt in uw club, speel het spel met een glimlach : het creëert herinneringen en smeedt de groep samen. Als de traditie u ongemakkelijk maakt, weiger dan beleefd — geen scheidsrechter zal u ongelijk geven. De geest van de pétanque is bovenal het gedeelde plezier, niet de verplichting.
Om verder te gaan over de bijzonderheden van het reglement, raadpleeg ook ons artikel over de grensgevallen boules buiten het terrein en ons dossier minder bekende regels. Onze gratis hulpmiddelen vullen de kennismaking met het reglement aan.
De gezelligheid van een club in stand houden, betekent ook het verenigingsleven kunnen financieren. Deze gids laat zien hoe men lokale sponsors kan vinden, rendabele wedstrijden kan organiseren en de tradities van de club (zoals de fanny) op lange termijn kan behouden.
De gids ontdekken